سیاست واقع‌گرا یا سیاست ذهن‌گرا؟

ایده‌بازار: رشد و توسعه گسترده ارتباطات و اطلاعات در جهان و ظهور طیف وسیعی از سازمان‌های غیردولتی ملی و بین‌المللی نوین، باعث ظهور یک فضای ذهنی و معنوی گسترده در سطح جهان شده است که دربردارنده‌ی اصول، ارزش‌ها، افکار، عقاید و ایده‌های ملل مختلف است.

این فضای نوظهور نیازمند پارادایم نوینی در سیاست است که به آن "سیاست ذهن‌گرا" می‌گوییم (که هم‌اینک در حال ظهور است). این دیدگاه، قالبی از سیاست است که به اعتقاد ما با "فضای ذهنی" ظهور خواهد کرد؛ این فضا، حوزه اطلاعاتیِ ذهنی وسیع‌تری است که "فضای مجازی" (سایبر همچون شبکه) و "فضای اطلاعاتی" (فضای سایبر به‌علاوه رسانه‌ها) ذیل آن قرار می‌گیرند.

سیاست ذهن‌گرا، رفتار سیاست خارجی متعلق به عصر اطلاعات است که بر ایده‌ها، ارزش‌ها، هنجارها، قوانین و اخلاق متمرکز است؛ بیش از "قدرت سخت"، از طریق "قدرت نرم" به کار می‌آید. سیاست ذهن‌گرا متاثر از این اعتقاد راسخ است که "حق"، قدرت و توانایی می‌آورد نه بالعکس آن. هم بازیگران دولتی و هم غیردولتی تحت تاثیر سیاست ذهن‌گرا قرار می‌گیرند؛ ولی بیش از آنکه دولت‌محور باشد، نقطه قوت آن ایجاد امکان همکاری بازیگران دولتی و غیردولتی با یکدیگر است.

دیگر، "منافع ملیِ" تعریف‌شده در قالب عبارات دولتی نمی‌تواند پیشران سیاست ذهن‌گرا باشد. منافع ملی همچنان نقش بازی می‌کنند اما باید در قالب اصطلاحات جامعه‌مدارانه تعریف شوند نه دولت‌‌مدارانه؛ به‌علاوه باید با منافع وسیع‌تری (مثلاً جهانی) عجین شده و در جهت پیشرفت یک بافت شبکه‌ای فراملی (که بازیگران در آن قرار گرفته‌اند) باشد. همچنان که "سیاست واقع‌گرا" در پی افزایش قدرت دولت‌ها است، "سیاست ذهن‌گرا" در جهت افزایش قدرت شبکه‌‌ای از بازیگران دولتی و غیردولتی خواهد بود. همچنان که "سیاست واقع‌گرا"، یک دولت را در مقابل دیگری قرار می‌دهد، "سیاست ذهن‌گرا" دولت‌ها را به همکاری در چارچوب ائتلاف‌ها و دیگر قالب‌های متقابل فرا می‌خواند.

به نظر نمی‌رسد، به این زودی سیاست ذهن‌گرا بتواند جایگزین پارادایم سیاست واقع‌گرای موجود در سیاستِ قدرت شود. اما این دو در کنار هم حضور خواهند داشت اگرچه حضور آنان در هر منطقه متفاوت خواهد بود (چون همچنان الگوهای توسعه در سطح جهان، نامتوازن خواهد بود). اگرچه بعضی نواحی همراستا با پویایی عصر اطلاعات گام برداشته‌اند اما بعضی دیگر، بیش از آن‌که مدرن محسوب شوند قرون وسطایی هستند. بنابراین، سیاست ذهن‌گرا در بعضی مناطق جهان بیشتر از بقیه رشد کرده و در بعضی مسایل نیز بیشتر از سایر مقولات.

منبع:

جان آرکوئیلا و دیوید رونفلت، "ظهور سیاست ذهن‌گرا"، محمدرضا میرزاامینی و حمید علی‌اکبرزاده (اندیشگاه شریف)، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری، 1385

www.SharifThinkTank.com

English

صفحه اصلی

سیاسی - دفاعی

تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت، متعلق به اندیشگاه شریف می باشد. 1385 هجری شمسی

همانطور که در تاریخ، صلح بد دیده  نشده، جنگ خوب هم روی نداده است

-بنیامین فرانکلین