استراتژی فرهنگی یا سیاست فرهنگی؟

ایده‌بازار: مقوله‌‌‌‌اي كه در مطالعات آغازین توسعه و پیشرفت ملل، چندان به صورت شفاف و برجسته مورد توجه مديران و محققان قرار نگرفت ولي به مرور اهميت و اولويت آن اثبات شد، ”فرهنگ“ بود. بسياري از كشورها به‌خصوص كشورهاي درحال توسعه، به اشتباه، صرفاً مواهب طبيعي (منابع خداداد، جايگاه جغرافيايي، زمين و امثالهم) و توانمندي‌هاي صنعتي را به عنوان شايستگي‌هاي محوري و كليدي خود تلقي نمودند و نقش فرهنگ خود را به عنوان بستر و زير ساخت اصلي، ناديده گرفتند. اما به مرور و با پيچيده‌ترشدن شرايط و عدم‌توفيق بسياري از كشورها، سياست‌گذاران به بازبيني و مطالعه مسايل و تنگناهاي موجود پرداختند و دريافتند كه عملاً بدون وجود شالوده فرهنگي مناسب و بارور، دستيابي به توسعه، توهمي بيش نيست.

از گذشته دور، تقريباً تمامي حكومت‌ها معتقد به لزوم دراختيارداشتن وضعيت فرهنگي مطلوب خود در جوامع تحت‌سيطره خويش و رفتارهاي اجتماعي خاص (متناسب با منويات سياسي و مذهبي‌شان ) از سوي آنان بوده‌اند. اين بدين معناست كه ملل از گذشته داراي ”سياست‌هاي فرهنگيِ“ ضمني يا صريح براي خود بوده‌اند. در واقع و به زبان ساده، سياست‌هاي فرهنگي، مجموعه تصميمات كلان و چارچوب‌هاي قانوني خاصي هستند كه حكومت‌ها براي حفظ و استقرار شرايط فرهنگي ـ اجتماعي مطلوب و مناسب (از نگاه خود در نظام‌هاي ديكتاتوري و از نگاه ملي در نظام‌هاي مردم سالاري) در جامعه‌ اتخاذ مي‌كنند.

از طرف ديگر، تغييرات سريع شرايط محيطي بين‌الملي، بسياري از كشورها، مناطق، سازمان‌ها و حتي افراد را ملزم كرده است تا تصميمات جدي، منسجم و بلند‌مدتي را براي تغيير و بهبود وضعيت خود اتخاذ نمايند، يعني درواقع ”استراتژي“ داشته باشند. پس استراتژي، راهي است كه ما براي تغيير وضعيت فعلي خود به يك وضعيت بهتر (چشم انداز مطلوب و اهداف موردنظر) ابداع يا انتخاب مي‌كنيم. بسياري از كشورها بخصوص كشورهاي پيشرفته و برخي كشورهاي در‌حال‌توسعه موفق، داراي استراتژي توسعه ملي هستند.

استرتژي توسعه ملي هر كشور داراي محورها و عناصري است (خرده‌‌استراتژي‌ها) كه از جمله آنها مي‌توان به استراتژي توسعه اقتصادي، امنيت ملي، استراتژي فرهنگي، استراتژي سياسي و امثالهم اشاره كرده. حال در اينجا ”استراتژي فرهنگي“، ناظر بر نحوه توسعه فرهنگي كشور (در راستاي اهداف استراتژي كلان توسعه ملي) است و در واقع نحوه تغييرِ شرايط فرهنگيِ فعلي كشور به وضعيت مطلوب آينده را تعيين مي‌كند. پس استراتژي فرهنگي صريحاً بر ايجاد ”تغيير و بهبود“ مي‌ورزد و در واقع حالت انفعالي (همچون سياست‌هاي فرهنگي) ندارد بلكه حالت تهاجمي و پيش‌دستانه (و يا به تعبيري آينده‌نگرانه) به خود مي‌گيرد.

با توجه به این‌که كشور در وضعيت مناسبي از نظر فرهنگي قرار ندارد به‌علاوه، روندها نيز حاكي از رشد و پيشرفت قابل‌توجه‌اي نيستند (حتي اگر بعضاً حاكي از ركورد نباشند). بدين منظور، به نظر می‌رسد كه كشور بايد علاوه بر اينكه به اتخاذ يك سياست فرهنگي جامع و نوين و صدالبته اجرايي و مورد وفاق عمومي، مي‌پردازد بلكه بايد براي خارج‌شدن از وضعيت نامناسب فعلي و حركت به سمت وضعيتي مناسب، يك استراتژي فرهنگي خلاقانه نيز به‌كار بندد.

منبع:

محمدرضا میرزاامینی، استراتژی فرهنگی یا سیاست فرهنگی؟، اندیشگاه شریف ، 1385

www.SharifThinkTank.com

English

صفحه اصلی

فرهنگی - هنری

تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت، متعلق به اندیشگاه شریف می باشد. 1385 هجری شمسی

فرهنگ یکی از عوامل تحول نیست، بلکه تنها عامل تحول است

-دیوید اوزبورن